संगणकाचा दैनंदिन जीवनातील उपयोग आणि त्याचे तोटे स्पष्ट करणारे प्रतिनिधिक चित्र
संगणक - उपयोग की तोटे (मराठी निबंध)
आजच्या युगात संगणक हा केवळ एक यंत्र न राहता मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. शाळा, कॉलेज, ऑफिस, बँक, रुग्णालय, शेती, व्यवसाय, इंटरनेट, मोबाईल – सर्वत्र संगणक तंत्रज्ञानाचा प्रभाव दिसून येतो. मात्र जितका संगणक उपयोगी आहे, तितकेच त्याचे काही गंभीर तोटे देखील आहेत. म्हणूनच संगणकाचा वापर करताना त्याचे फायदे आणि तोटे दोन्ही समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.संगणक म्हणजे काय?
संगणक हे एक इलेक्ट्रॉनिक उपकरण असून ते दिलेल्या सूचनांनुसार माहिती स्वीकारते, प्रक्रिया करते आणि योग्य निकाल देते. संगणकाचा वेग, अचूकता आणि साठवण क्षमता ही त्याची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. आज संगणक शिवाय आधुनिक जीवनाची कल्पनाच करता येत नाही.संगणकाचे प्रमुख उपयोग
१) शिक्षण क्षेत्रातील संगणकाचा उपयोग
शिक्षण क्षेत्रात संगणकाने क्रांती घडवून आणली आहे. ऑनलाइन शिक्षण, डिजिटल वर्ग, ई-लर्निंग प्लॅटफॉर्म, व्हिडिओ लेक्चर, प्रोजेक्ट तयार करणे, परीक्षेचे निकाल – हे सर्व संगणकामुळे शक्य झाले आहे. विद्यार्थ्यांना माहिती शोधणे, अभ्यास करणे आणि स्वतःची कौशल्ये विकसित करणे अधिक सोपे झाले आहे. अधिक वाचा ➤ संत गाडगे बाबा निबंध (मराठीत)२) व्यवसाय आणि उद्योगातील संगणक
व्यवसायात संगणकाचा वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. अकाउंटिंग, बिलिंग, स्टॉक मॅनेजमेंट, डेटा एनालिसिस, ई-मेल कम्युनिकेशन, ऑनलाइन मार्केटिंग यासाठी संगणक अत्यंत उपयुक्त आहे. कमी वेळेत अधिक काम करण्याची क्षमता संगणकामुळे वाढली आहे.३) बँकिंग आणि आर्थिक व्यवहार
ATM, ऑनलाइन बँकिंग, UPI, नेट बँकिंग, डिजिटल पेमेंट – हे सर्व संगणक प्रणालीवर आधारित आहेत. यामुळे आर्थिक व्यवहार जलद, सुरक्षित आणि सोपे झाले आहेत. बँकिंग क्षेत्रात संगणकामुळे पारदर्शकता वाढली आहे.४) आरोग्य सेवांमध्ये संगणकाचा वापर
रुग्णालयांमध्ये संगणकाचा वापर रुग्ण नोंद, मेडिकल रिपोर्ट्स, एक्स-रे, MRI, ऑपरेशन नियोजन आणि टेलिमेडिसिनसाठी केला जातो. त्यामुळे उपचार अधिक अचूक आणि प्रभावी होतात.५) इंटरनेट आणि माहिती तंत्रज्ञान
इंटरनेट हा संगणकाचा सर्वात मोठा उपयोग मानला जातो. सोशल मीडिया, ई-मेल, ब्लॉग, वेबसाइट, ऑनलाइन न्यूज, डिजिटल कंटेंट – या सर्व गोष्टी संगणकामुळे शक्य झाल्या आहेत. माहिती मिळवणे आज काही सेकंदांचा विषय ठरला आहे.६) शासन आणि प्रशासन
ई-गव्हर्नन्स, ऑनलाइन अर्ज, सरकारी योजना, आधार, पॅन, उत्पन्न प्रमाणपत्र, जात प्रमाणपत्र – या सर्व सेवा संगणक प्रणालीमुळे नागरिकांना सहज उपलब्ध झाल्या आहेत. अधिक वाचा ➤ “माझे गाव” निबंधसंगणकाचे तोटे (Disadvantages of Computer)
१) आरोग्यावर होणारे दुष्परिणाम
जास्त वेळ संगणकासमोर बसल्याने डोळ्यांवर ताण येतो, डोकेदुखी, मानदुखी, पाठदुखी, लठ्ठपणा आणि मानसिक थकवा वाढतो. लहान मुलांमध्ये संगणकाचे व्यसन गंभीर समस्या बनत आहे.२) मानसिक आणि सामाजिक परिणाम
संगणक आणि मोबाईलच्या अतिवापरामुळे माणूस एकाकी होत चालला आहे. प्रत्यक्ष संवाद कमी होऊन सोशल मीडिया संवाद वाढला आहे. यामुळे नातेसंबंधांवर परिणाम होतो.३) बेरोजगारीची समस्या
ऑटोमेशन आणि संगणकीकरणामुळे अनेक पारंपरिक नोकऱ्या कमी झाल्या आहेत. मशीन आणि सॉफ्टवेअरमुळे मानवी श्रमांची गरज काही क्षेत्रात घटली आहे.४) सायबर गुन्हे आणि डेटा चोरी
हॅकिंग, ऑनलाइन फसवणूक, डेटा लीक, सायबर बुलिंग यांसारखे गुन्हे वाढत आहेत. संगणकाचा गैरवापर केल्यास आर्थिक आणि मानसिक नुकसान होऊ शकते.५) विद्यार्थ्यांवर होणारा नकारात्मक परिणाम
विद्यार्थी अभ्यासापेक्षा गेम्स, सोशल मीडिया, व्हिडिओ याकडे अधिक आकर्षित होतात. यामुळे एकाग्रता कमी होते आणि शैक्षणिक गुणवत्ता घसरते. अधिक वाचा ➤ शिक्षक दिन निबंध – मराठी निबंध | Teacher’s Day Essayसंगणकाचा योग्य वापर कसा करावा?
संगणकाचा वापर मर्यादित आणि उद्देशपूर्ण असावा. योग्य वेळापत्रक, स्क्रीन टाइम कंट्रोल, नियमित व्यायाम, डोळ्यांची काळजी आणि डिजिटल शिस्त पाळणे आवश्यक आहे. संगणक आपला सेवक असावा, स्वामी नव्हे – ही जाणीव ठेवणे महत्त्वाचे आहे.निष्कर्ष
संगणक हे आधुनिक युगाचे वरदान आहे. योग्य वापर केल्यास संगणक मानवाच्या प्रगतीसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतो. मात्र अतिरेक केल्यास त्याचे तोटे गंभीर स्वरूप धारण करू शकतात. म्हणूनच संगणकाचा समतोल वापर करणे ही काळाची गरज आहे.
महत्त्वाची माहिती :
संगणकाचा वापर हा आवश्यक आहे, पण मर्यादेत. ज्ञान, शिक्षण आणि प्रगतीसाठी संगणकाचा सकारात्मक वापर करा आणि आरोग्य, नातेसंबंध व मूल्ये जपा.
संगणकाचा वापर हा आवश्यक आहे, पण मर्यादेत. ज्ञान, शिक्षण आणि प्रगतीसाठी संगणकाचा सकारात्मक वापर करा आणि आरोग्य, नातेसंबंध व मूल्ये जपा.
हा लेख मराठी वाचनालय या ब्लॉगसाठी लिहिला आहे.
📌 हा लेख उपयुक्त वाटला असेल तर कमेंट करा, शेअर करा आणि असेच दर्जेदार मराठी लेख वाचण्यासाठी आमचा ब्लॉग Follow करा.
अधिक वाचा ➤ प्रजासत्ताक दिन निबंध – मराठी निबंध (Republic Day Essay)