नाशिक जिल्ह्यातील डोंगररांगांमध्ये वसलेलं एक छोटंसं गाव होतं – वळणवाडी. गाव अगदी साधं. मातीची घरं, पावसाळ्यात चिखलाने भरलेले रस्ते आणि उन्हाळ्यात पाण्याची टंचाई. त्या गावात गणू नावाचा एक मुलगा आपल्या आईसोबत राहत होता. लहानपणीच त्याच्या वडिलांचं अपघातात निधन झालं होतं. घराची संपूर्ण जबाबदारी त्याच्या आईवर आली होती.
 |
| एका छोट्याशा दिव्याच्या उजेडात सुरू झालेला गणूचा संघर्ष आज हजारो मुलांच्या आयुष्यात प्रकाश निर्माण करत आहे. |
गणूची आई गावात धुणीभांडी, शेतीची कामं आणि कधी विणकाम करून घर चालवत होती. दिवसातून दोन वेळचं जेवण मिळालं तरी ती देवाचे आभार मानायची. अशा परिस्थितीतही गणूच्या डोळ्यांत मात्र मोठी स्वप्नं होती.गणूला शिकायचं होतं. खूप शिकायचं होतं.शाळेत तो नेहमी पहिल्या बाकावर बसायचा. शिक्षक शिकवत असलेला प्रत्येक शब्द तो लक्षपूर्वक ऐकायचा. त्याच्याकडे महागडी पुस्तकं नव्हती, सुंदर दप्तर नव्हतं, ना नवीन कपडे. पण त्याच्याकडे एक गोष्ट होती – शिकण्याची प्रचंड इच्छा.
गावातील अनेक मुलं शाळा सुटल्यावर खेळायला जायची, पण गणू मात्र आईला मदत करायचा. कुणाच्या शेतात पाणी द्यायचं, कुणाच्या दुकानातून सामान आणायचं, तर कधी लाकूड गोळा करायचं. हे सगळं करूनही तो अभ्यासासाठी वेळ काढायचा. एक मोठी अडचण मात्र कायम त्याच्या समोर उभी होती – त्यांच्या घरात वीज नव्हती. रात्र झाली की घरात अंधार पसरायचा. गणू कधी छोट्या तेलाच्या दिव्याजवळ बसून अभ्यास करायचा, तर कधी गावाच्या चौकात असलेल्या वीज खांबाखाली जाऊन पुस्तकं वाचायचा. थंडी असो किंवा पाऊस, तो रोज तिथे बसायचा.
गावातील काही लोक त्याचं कौतुक करायचे, तर काही जण हसायचे. एकदा गावातील श्रीमंत घरातील मुलगा रोहन त्याला म्हणाला, “अरे गण्या, तू एवढा अभ्यास करून काय करणार? इंजिनिअर व्हायचं म्हणतोस आणि अभ्यास मात्र रस्त्यावर बसून करतोस!” रोहनसोबतचे मुलं हसू लागले. गणू काही बोलला नाही. त्याने शांतपणे आपली वही उघडली आणि पुन्हा अभ्यास सुरू केला. पण त्या रात्री तो खूप विचार करत होता. त्याच्या डोळ्यांत पाणी होतं, पण मनात जिद्द होती.
तो स्वतःशीच म्हणाला, “माझ्याकडे आज साधनं नाहीत, पण माझ्याकडे मेहनत आहे. एक दिवस मी माझं नशीब बदलणार.” दिवस पुढे जात होते. गणूची मेहनत वाढत होती. गावातील शिक्षकांनाही त्याचं खूप कौतुक वाटायचं. शाळेतील मुख्याध्यापक त्याला नेहमी म्हणायचे, “गणू, परिस्थिती माणसाला थांबवत नाही. हार मानणं थांबवतं.” एके दिवशी गावात एक स्वयंसेवी संस्था आली. त्यांनी गावातील मुलांसाठी सौरऊर्जेवर चालणारी छोटी अभ्यासिका सुरू केली. तिथे दिवे, टेबल आणि पुस्तकांची व्यवस्था होती. गावातील अनेक मुलं काही दिवस उत्साहाने आली, पण नंतर बंद झाली. मात्र गणू रोज तिथे वेळेवर पोहोचायचा.
संस्थेतील एका काकांनी एक दिवस त्याला विचारलं, “तुला मोठं होऊन काय बनायचं आहे?” गणू आत्मविश्वासाने म्हणाला, “मला इंजिनिअर व्हायचं आहे. मला माझ्यासारख्या मुलांसाठी गावात प्रकाश आणायचा आहे.”
त्या उत्तराने सगळे भारावून गेले. गणूची जिद्द पाहून संस्थेने त्याच्या शिक्षणाची जबाबदारी घेतली. त्याला नवीन पुस्तकं, शाळेची फी आणि पुढील शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती मिळाली. त्या दिवशी गणूच्या आईच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू होते. ती म्हणाली, “बाळा, तुझ्या मेहनतीचं फळ देवाने दिलं.” यानंतर गणू आणखी मेहनत करू लागला. तो स्वतः अभ्यास करत होता आणि गावातील लहान मुलांनाही शिकवत होता. ज्यांना गणित अवघड वाटायचं, त्यांना तो सोप्या भाषेत समजावून सांगायचा. गावातील लोक आता त्याच्याकडे आदराने पाहू लागले.
दहावीची परीक्षा जवळ आली. गणू दिवस-रात्र अभ्यास करू लागला. परीक्षा झाल्यावर तो शांत होता, पण गावात मात्र सगळ्यांना खात्री होती की गणू काहीतरी मोठं करणार. निकालाचा दिवस आला. शाळेच्या फळ्यावर निकाल लागला आणि सगळ्यांच्या तोंडून एकच आवाज आला – “गणू पहिला आला!” गणूला तब्बल ९३ टक्के गुण मिळाले होते. गावात आनंद साजरा झाला. ज्यांनी कधी त्याची थट्टा केली होती, तेच लोक आता त्याचं कौतुक करत होते. रोहनलाही आपली चूक समजली होती. तो गणूकडे आला आणि म्हणाला, “मला माफ कर. तू खरंच खूप मोठा माणूस होशील.” गणू फक्त हसला.
पुढे गणूला शहरातील मोठ्या कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळाला. गावातून शहरात जाणं त्याच्यासाठी सोपं नव्हतं. नवीन वातावरण, नवीन लोक आणि अभ्यासाचा मोठा ताण. पण त्याने हार मानली नाही. कॉलेजमध्ये तो दिवस-रात्र मेहनत करू लागला. कधी लायब्ररीत बसून अभ्यास, तर कधी पार्ट टाइम काम करून खर्च भागवणं. अनेकदा त्याने उपाशी राहूनही अभ्यास केला. कारण त्याचं स्वप्न अजून जिवंत होतं. काही वर्षांच्या अथक मेहनतीनंतर गणू इंजिनिअर झाला.
त्याला मोठ्या कंपनीत नोकरी मिळाली. पहिला पगार हातात आल्यावर तो सरळ गावात गेला. त्याने आईच्या हातात पगार ठेवला. आईच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले. गणू म्हणाला, “आई, हा फक्त माझा नाही, आपल्या संघर्षाचा विजय आहे.” यानंतर त्याने गावासाठी काहीतरी करण्याचं ठरवलं. त्याने “गणूचा दिवा फाउंडेशन” नावाची संस्था सुरू केली. या संस्थेमार्फत ग्रामीण भागात सौर अभ्यासिका, गरीब मुलांसाठी पुस्तकं आणि शिष्यवृत्ती दिली जाऊ लागली. ज्या गावात तो कधी वीज खांबाखाली अभ्यास करायचा, त्या गावात आज आधुनिक अभ्यासिका उभ्या राहिल्या होत्या.
एकदा एका पत्रकाराने त्याला विचारलं, “तुमच्या यशाचं रहस्य काय आहे?” गणू शांतपणे हसला आणि म्हणाला, “मी कधीच अंधाराला घाबरलो नाही. कारण मला माहित होतं, एक छोटासा दिवाही अंधार दूर करू शकतो.” आज गणू हजारो मुलांसाठी प्रेरणास्थान आहे. त्याची कथा शिकवते की परिस्थिती कितीही कठीण असली, तरी मेहनत, जिद्द आणि शिक्षण यांच्या जोरावर माणूस आयुष्य बदलू शकतो. स्वतःवर विश्वास ठेवणं हा यशाचा पहिला दिवा असतो. गरीब असणं ही चूक नाही, पण स्वप्नं सोडणं ही मोठी हार आहे. गणूने संकटांवर मात करून दाखवलं की खरा प्रकाश बाहेर नसतो, तो माणसाच्या मनात असतो.
तुम्हाला हा लेख कसा वाटला ते आम्हाला नक्की सांगा. तसेच इतर कोणत्या विषयावर मराठी लेख हवा असेल तर कळवा. धन्यवाद.